LỄ HỘI OBON – NÉT ĐẸP VĂN HÓA NHẬT BẢN GIỮA MÙA TƯỞNG NHỚ TỔ TIÊN

Bạn đã bao giờ nghe đến lễ hội Obon chưa? Đây là một trong những nghi thức truyền thống sâu sắc nhất của người Nhật, nơi linh hồn tổ tiên được tưởng nhớ và gia đình đoàn tụ. Nếu bạn tò mò về ý nghĩa, nghi thức và cách người Nhật tổ chức Obon ra sao, hãy cùng Nhà văn hoá phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh khám phá qua bài viết này nhé. 

Lễ hội Obon là gì?

Lễ hội Obon (お盆), còn gọi là Bon, là một trong những dịp lễ truyền thống nổi tiếng tại Nhật Bản, mang đậm tính nhân văn và tâm linh. Đây là khoảng thời gian để người Nhật tưởng nhớ tổ tiên, bày tỏ lòng biết ơn đối với những người đã khuất. Theo tín ngưỡng dân gian kết hợp với Phật giáo, người ta tin rằng linh hồn của tổ tiên sẽ trở về thăm con cháu trong dịp Obon, thường diễn ra vào giữa tháng 7 hoặc tháng 8 (tùy vùng miền).

Lễ hội Obon (お盆), còn gọi là Bon, là một trong những dịp lễ truyền thống nổi tiếng tại Nhật Bản

Không khí lễ hội vừa trang nghiêm, vừa ấm áp: từ việc thắp đèn lồng, viết lời nhắn gửi yêu thương, cho đến đốt đèn tiễn linh hồn trở về cõi vĩnh hằng bằng nghi thức Toro Nagashi – thả đèn trôi sông. Trong suốt mùa Obon, khắp nơi ở Nhật đều rực rỡ ánh sáng và tràn ngập tiếng trống taiko từ những điệu múa Bon truyền thống.

Lễ Obon không chỉ là nét đẹp văn hóa đặc sắc, mà còn là biểu tượng của tình thân, sự gắn kết và hiếu kính là những giá trị sâu sắc mà người Việt cũng luôn đề cao. 

Xuất xứ và truyền thuyết về lễ hội Obon 

Lễ hội Obon bắt nguồn từ truyền thống Phật giáo và có lịch sử hơn 500 năm tại Nhật Bản. Câu chuyện cảm động nhất gắn liền với ngày lễ này là truyền thuyết về Maha Maudgalyayana (Mokuren) – một trong mười đại đệ tử của Đức Phật, nổi tiếng với khả năng thần thông.

Xuất xứ và truyền thuyết về lễ hội Obon

Sau khi mẹ mất, Mokuren dùng pháp lực để tìm mẹ và phát hiện bà đang bị đọa đầy trong cõi ngạ quỷ là nơi của đói khát, khổ đau. Quá đau lòng, ông đã cầu xin Phật cứu mẹ. Phật dạy rằng, vào ngày 15 tháng 7 âm lịch, ông nên cúng dường chư tăng – những vị tu hành thanh tịnh, để tích phước giải nghiệp cho mẹ. Mokuren làm theo và cuối cùng, mẹ ông được siêu thoát. Cảm động trước ơn sinh thành và lòng hiếu thảo, Mokuren đã múa nhảy trong niềm vui, mở ra truyền thống Bon Odori – điệu múa đặc trưng trong lễ hội Obon ngày nay.

Từ đó, ngày lễ Obon ra đời như một dịp để người Nhật tưởng nhớ tổ tiên, báo hiếu cha mẹ, và cầu nguyện cho linh hồn người đã khuất được an yên.

Thời điểm tổ chức và sự khác biệt vùng miền

Obon không có ngày cố định, mà được tổ chức tùy theo từng khu vực tại Nhật Bản, phản ánh sự đa dạng văn hóa sâu sắc giữa các vùng miền. Có ba thời điểm chính:

Bon tháng 7 (Shichigatsu Bon): Diễn ra vào 13 – 15/7, phổ biến ở Tokyo và các tỉnh miền Đông Nhật Bản. Đây là mốc được nhiều đô thị hiện đại lựa chọn do đã chuyển sang lịch dương từ thời Minh Trị.

Bon tháng 8 (Hachigatsu Bon): Diễn ra vào 13 – 15/8, là thời điểm phổ biến nhất, nhất là ở miền Tây Nhật Bản như Kyoto, Osaka, Hiroshima. Tháng 8 cũng là thời gian nghỉ hè, thuận tiện cho các gia đình tụ họp về quê.

Thời điểm tổ chức và sự khác biệt vùng miền

Bon âm lịch (Kyu Bon): Một số khu vực như Okinawa, vùng đảo nhỏ vẫn tổ chức Obon theo lịch âm cũ (âm lịch Trung Quốc), thường rơi vào khoảng tháng 7 âm lịch.

Việc tổ chức Obon vào thời điểm khác nhau chủ yếu do sự chuyển đổi lịch từ âm sang dương trong thời kỳ cải cách Minh Trị. Tuy nhiên, mỗi địa phương đều giữ nét riêng trong truyền thống này, tạo nên sự phong phú và độc đáo của lễ hội Obon trên khắp đất nước Nhật Bản.

Nghi thức và hoạt động trong lễ hội Obon

Lễ hội Obon không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên mà còn là một hành trình văn hoá đầy cảm xúc với các nghi thức sâu sắc và hoạt động cộng đồng giàu bản sắc. Trong đêm đầu tiên gọi là mukae-bon, người Nhật thắp đèn hoặc đốt lửa nhỏ (mukaebi) trước nhà để dẫn đường cho linh hồn ông bà trở về. Đến đêm cuối cùng – okuri-bon, họ tổ chức nghi lễ tiễn đưa bằng cách thả đèn lồng trôi sông (toro nagashi) hoặc đốt lửa lớn (okuribi) như biểu tượng chia tay linh thiêng.

Một điểm nhấn đặc biệt là điệu múa Bon Odori, nơi mọi người mặc yukata, cùng múa vòng quanh yagura trong tiếng trống taiko. Đây là dịp người dân gắn kết, cùng nhau vui vẻ trong tinh thần tri ân tổ tiên.

Ngoài ra, các gia đình còn thực hiện việc dọn dẹp mộ phần, bày lễ vật như cơm chay, bánh trái, nước trà lên bàn thờ. Nét đặc trưng thú vị là việc làm shōryō uma – hình ngựa từ dưa leo và bò từ cà tím – tượng trưng cho hành trình về thăm và trở lại của linh hồn tổ tiên. Những nghi lễ này không chỉ thể hiện sự tôn kính mà còn phản ánh văn hoá tâm linh độc đáo của người Nhật.

Ý nghĩa văn hóa của lễ hội Obon 

Lễ hội Obon không chỉ là dịp tưởng niệm người đã khuất mà còn là sự kết nối sâu sắc giữa truyền thống và hiện đại. Trong quan niệm của người Nhật, Obon là khoảng thời gian thiêng liêng khi linh hồn tổ tiên trở về đoàn tụ với con cháu. Đây là lúc con người tạm gác lại cuộc sống hối hả để hướng về cội nguồn, nhắc nhở bản thân sống nhân ái, hiếu thảo và trọn vẹn đạo lý làm người.

Ý nghĩa văn hóa của lễ hội Obon

Về mặt tinh thần, lễ hội này như một lời mời gọi mỗi cá nhân chiêm nghiệm lại hành trình sống, trân trọng hiện tại, giữ gìn đạo hiếu và nuôi dưỡng lòng biết ơn. Những hoạt động như thả đèn hoa đăng, múa Bon Odori, dọn dẹp mộ phần… mang tính giáo dục cao về lòng tri ân và sự kết nối cộng đồng

Lễ hội Obon không chỉ là nghi thức tưởng niệm tổ tiên, mà còn là dịp để mỗi người Nhật hướng về cội nguồn, gìn giữ truyền thống và nuôi dưỡng lòng biết ơn trong cuộc sống hiện đại. Từ ánh đèn lồng lặng lẽ trôi trên sông đến điệu múa Bon Odori chan chứa cảm xúc, tất cả đều phản ánh chiều sâu tâm linh và giá trị đạo đức lâu đời của dân tộc này.

Nhà Văn hóa Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh hy vọng rằng, thông qua bài viết này, bạn đọc sẽ có thêm góc nhìn mới về văn hóa Nhật Bản, từ đó trân trọng hơn những giá trị tinh thần và nhân văn vốn đang hiện hữu trong chính đời sống thường nhật của chúng ta.

NHÀ VĂN HÓA PHỤ NỮ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Cơ sở 1:

Địa chỉ: 188-192-194 Lý Chính Thắng, Phường Nhiêu Lộc, Thành phố  Hồ Chí Minh

(Đang thực hiện Dự án xây mới) 

Cơ sở 2:

Địa chỉ: 02 Nguyễn Đổng Chi, Phường Tân Mỹ, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 39 39 3020 (bấm số nội bộ 101 hoặc 102)

Cơ sở Phan Xích Long: 

Địa chỉ: 1L Phan Xích Long, Phường Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 39 31 6447 – 028 39 31 4661

Cơ sở Võ Thị Sáu: 

Địa chỉ: 71 Võ Thị Sáu, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh

Điện thoại: 028 39 31 6163